Konsaltinq şirkətləri, konkret sahələr üzrə ixtisaslaşmış məsləhətçilərin bilik və bacarıqları əsasında qurulmuş peşəkar məsləhət xidmətləri təklif edən şirkətlərdir. Məsləhətçi firmalar iqtisadiyyatın müxtəlif sektorlarında fəaliyyət göstərərək biznesə, dövlət qurumlarına və qeyri-kommersiya təşkilatlarına müxtəlif problemlərin həllində kömək edir. Peşəkar məsləhət xidmətləri təklif edən konsaltinq şirkətlərinin xidmət sahələrinə görə bölgüsü fərqli ola bilər və ölkələr üzrə fərqli yanaşmalar tətbiq edilir. Bu yanaşmaları ümumiləşdirərək aşağıdakı qruplara bölmək olar:
Strateji konsaltinq: strateji məsləhətçilər bu sənayedə ən prestijli qruplardan biri hesab edilir. Onlar, bir qayda olaraq, idarəetmənin yuxarı səviyyəsindəki menecerlər (baş direktorlar, əməliyyat direktorları, maliyyə direktorları) tərəfindən işə cəlb edirlər. Strateji konsaltinq şirkətləri öz müştərilərinə, bu müştərilərin aid olduğu sənaye sahəsində toplanmış təcrübə və daxili komandanın malik olmadığı məlumatlar əsasında məsləhətlər təqdim edir. Bunlar əsasında menecerlər əsaslandırılmış qərarlar qəbul edirlər.
Belə konsaltinq xidmətləri çərçivəsində icra olunan layihələrə, yeni bazara girmənin mümkünlüyünün qiymətləndirilməsi, yeni məhsul və ya xidmətin potensial gəlirliliyinin müəyyən edilməsi, birləşmə yaxud satınalmalar üzrə qərarların qəbulu zamanı araşdırmaları nümunə olaraq göstərmək olar.
Müvafiq araşdırılma aparılmasa da təcrübə onu deməyə əsas verir ki, Azərbaycanda konsaltinq şirkətlərinin birləşmə və satınalma üzrə strateji məsləhət xidmətlərinə ehtiyac daha çoxdur.
Əməliyyat konsaltinqi: yuxarı səviyyə menecerləri məhsulun istehsalı zamanı səmərəliliyin artırılması yolları haqqında həmişə düşünürlər. Bu zaman onların köməyinə əməliyyat konsaltinqi şirkətləri gələ bilər. Onlar aşağıdakı istiqamətdə konsaltinq xidmətləri təklif edir:
-əməliyyat proseslərinin qiymətləndirilməsi;
-resurslardan optimal istifadə;
-həll yollarının təsirini qiymətləndirmə;
-həll yollarının zamanla təkmilləşdirilməsi.
Əməliyyat konsaltinqi strateji məsləhətçilər tərəfindən təqdim edilən konsaltinq xidmətlərinə oxşardır, onlar layihələrin icrası zamanı eyni həll üsullarından istifadə edirlər. Əsas fərq əməliyyat üzrə konsaltinq şirkətlərinin ilk növbədə istehsalla bağlı layihələr üzrə ixtisaslaşmasıdır.
Maliyyə konsaltinqi şirkətləri fəaliyyətlərini əsasən biznesin maliyyə aspektlərinə yönəldib. Bu sahə üzrə məsləhətçi xidmətləri özündə aşağıdakıları birləşdirir:
-mühasibat konsaltinqi;
-risklərin idarə edilməsi üzrə konsaltinq xidmətləri;
-vergi konsultasiyası;
-daşınmaz əmlak məsləhətləri üzrə məsləhətçilər;
-məhkəmə ekspertizası və məhkəmə çəkişməsi
-tranzaksiya üzrə məsləhət xidmətləri;
-korporativ maliyyə xidmətlər.
Məsləhətçi firmaların təklif etdiyi xidmətlər vergi məsləhətindən tutmuş kadr işləri, mühasibat, audit, sığorta və risklərin idarə edilməsinə qədər çoxşaxəlidir.
Kadr işləri üzrə konsaltinq şirkətləri müəssisə və təşkilatlarda insan resurslarından istifadəyə yönəlmiş məsləhət xidmətləri təklif edir. Belə məsləhətçi firmaların xidmətlərinin sırasına bunları aid etmək olar:
-kompensasiya və müavinətlər üzrə məsləhətlər;
-təşkilati dəyişikliklər üzrə konsaltinq;
-insan resurslarının idarə edilməsi funksiyası;
-təlim və karyera inkişafı;
-insan resursları üzrə strategiya seçimi;
-HR texnologiyaları üzrə konsaltinq xidmətləri.
Ümumiyyətlə, gələcək əməkdaşların seçimi və işə qəbulu üzrə ixtisaslanmış konsaltinq şirkətləri əsasən aşağıdakı xidmətləri təklif edirlər:
-insan resursları şöbəsinin işini yaxşılaşdırmaq üçün məsləhətlər (yenidən qurma, İT tətbiqi və s.);
-kadrlar üzrə işə təsir edən şirkətdaxili layihələrə dəstək (məsələn, şirkətlərin birləşməsi zamanı müxtəlif korporativ davranış qaydalarının, əmək haqqının uyğunlaşdırılması, təşkilati strukturun tərtib olunması);
-geniş təşkilati dəyişikliklər zamanı uyğun personalın seçimi, işə qəbulu və öyrədilməsi.
İqtisadi konsaltinq xidmətləri dedikdə iqtisadiyyat, hüquq və biznesin üst-üstə düşən, ortaq nöqtələri üçün məsləhət fəaliyyəti başa düşülür. Təqdim edilən məlumatlar əsasında biznes qərarların verilməsi, qanunvericiliyin təmin olunması, məhkəmə çəkişmələrini dəstəkləmək üçün ideya və məsləhətlər formalaşdırılır. İqtisadi konsaltinq şirkətləri hüquqşünaslar, hüquq firmaları, tənzimləyici qurumlarla birgə işləyir, müştərilərə öz hərəkətlərinin maliyyə nəticələrini anlamaqda, mürəkkəb iqtisadi şərtləri idarə etməkdə kömək edir. Onların praktik fəaliyyəti əsasən bu istiqamətlərə fokuslanıb:
-biznesin təsisi, qeydiyyatı və ləğvi üzrə konsaltinq xidmətləri;
-rəqabət, fəaliyyəti tənzimləmə üzrə məsləhətçilik;
-məhkəmə çəkişmələri zamanı hüquqi dəstək;
-aktivlərin qiymətləndirməsi;
-beynəlxalq arbitraj və sair.
İT üzrə konsaltinq xidmətləri təklif edən məsləhətçi firmalar getdikcə daha çox yayılır. Belə konsaltinq şirkətləri müştərilərinə İT tətbiqləri ilə yanaşı, inkişaf etməkdə olan yeni texnologiyalara keçiddə də kömək edir. Onlar daim inkişaf etməkdə olan rəqəmsal məkanda şirkətlərə öz yerini qorumağa və böyüməyə kömək edir. Əksər texnoloji konsaltinq şirkətləri müxtəlif sahələr üzrə ixtisaslaşır, eyni zamanda aşağıdakı xidmətlərin geniş spektrini təklif edir:
-kibertəhlükəsizlik üzrə məsləhət xidmətləri (məlumatların qanunvericiliyə uyğun və zəmanətli mühafizəsi üzrə məsləhətçilik);
-qərarların qəbuluna dəstək məqsədi ilə dataların hazırlanması üzrə konsaltinq xidmətləri;
-texnoloji transformasiya layihələrinin hazırlanması və icrası üzrə konsaltinq.
Yuxarıda sadalanan məsləhətçi firmalarla yanaşı layihələrin icrası üzrə məsləhətçi firmalara, risklərin idarə edilməsi üzrə konsaltinq şirkətlərinə rast gəlmək mümkündür. Hazırda konsaltinq xidmətləri demək olar ki, sənayenin bütün sahələrində tətbiq edilməyə başlayıb.